مزاج شناسی

۱۰ تا ۱۵ علامت برای تشخیص و دسته‌ بندی مـزاج ‌ها وجود دارد که براسـاس آنها حداقل دو نوع مزاج صحی و مرضی وجود دارد. مزاج فرد در دوره سلامتی با مزاج وی در دوره بیماری تفاوت دارد.
منظور از مزاج صحی مزاجی است که در اصل متعلق به دوران کودکی فرد است. یعنی فرد با چه مزاجـی به دنیا می‌آید که این مـزاج با گـذر زمـان و بالا رفتن سـن و تأثیر مسائل مختلف روی آن تغییر پیدا می‌کند.
بر اسـاس ۱۰ معیـار، مـزاج‌ها به چنـد دستـه گـرم و تـر (دموی)‌، گـرم و خشک (صفراوی)، سرد و تر (بلغمی) و سرد و خشک (سوداوی) تقسیم می‌شود.
اما مزاج‌ لزوما با خلط مساوی نیست. مـزاج‌ها (طبع) را از چند علامت اصـلی می‌توان تشخیص داد اما همه اینها نسبی است؛ پوسـت، حالت بـدن احسـاس گـرما و سـرمای بدن، اینکه فرد در تابستان راحت‌تر باشد یا در زمستان، اینکه فـرد از سرما بیشتر اذیت می‌شود یا گرما و بیشتر مایل به خوردن غذاهای گرم است یا سرد؛ با همه این علائم می توان مزاج فرد را تشخیص داد.
عـد‌ه‌ای از افـراد ضعیف‌المـزاج هستند یعنـی به اصطلاح با یک غـوره سـردی و با یک مویـز گرمـی‌شان می‌کند. اما در مجموع باید همه معیارهایی را که برای تعیین مزاج فرد به کار می‌رود در نظر گرفت تا بتوان مزاج فردی را تشخیص داد.

 

ویژگی های خلقی مزاج های مختلف

 

مزاج گرم
به شکل کلی افراد با مزاج گرم وخشک، جثه لاغرتری دارند؛ در حالی که افراد با مزاج‌های گرم و تر، از جثه درشت‌تری برخوردارند. معمولا در مزاج گرم وتر، پوست بدن سرخ تر است و عروق برجسته تر به نظر می‌آید.

 

گرم و تر؛ دَمَوی
افراد با مزاج گرم، در ارتباط و معاشرت‌های اجتماعی، خوش مشرب و موفق هستند. به راحتی با دیگران ارتباط برقرار می‌کنند و شـوخ طبع اند. منتها در عین صبوری، اگر عصبـانی شوند، خشمشان توفانی است. البته می‌توان با تربیت و تمرین، رفتارهای پرخاشـگرانه را تعدیل کرد. در بدن این افراد، تولید خـون بیشتر است. خون زیاد در سرخی چهره و چشم‌ها نمـایان است واین ویژگی در فصل بهـار شدیدتر می‌شود. در این افراد خونریزی از بینی بیشتر مشاهده می‌شود. افـراد دموی به واسطه همین حجـم زیاد خون در بدن، ممکن است رفتارهای مخاطره آمیز داشته باشند و به خودشان یا دیگران آسیب بزنند. حجامت، تحریک هیجانات به ویژه در فصل تابستان را کاهش می‌دهد. در فصل گرم سال، مصرف زیاد گوشت، شیرینی و ادویه باعث تحریک و عصبی شدن دموی‌ها می‌شود، در حالی که مصرف ماست، دوغ، کاهو، شربت سکنجبین و ریواس مفید است.

 

گرم و خشک؛ صفراوی
افرادی با این مـزاج، سـریع و فـرز و چالاک اند اما ممکن است زود عصبـانی شوند که البته مـدت آن طولانی نخـواهد بـود و عصبانیتشان به سـرعت فـروکش می‌کند. بنابراین مـی‌توان در لحظه عصبـانیت، این افـراد را مدیریت کرد. نوشیدن یک لیوان شربت خنک و شستن دست و صورت با آب سرد، از عصبانیت آنها می‌کاهد. این افـراد در فصـول گـرم سال مشکلاتی دارند؛ چـرا که تولید صفـرا افـزایش پیـدا می‌کند و باعث عصبـی شدنشان می‌شود و در اصطلاح صفرایشان بالا می‌زند. پرهیز از خوردن غذاهای چرب، شیرین ، تند و تیـز و سرخ‌کردنی در فصـل تابستـان، برای تعـدیل روحیه افـرادی با مـزاج صفـراوی، مفید و موثر است ومصرف میوه‌هایی مانند هنـدوانه و خوردنی‌های خنکی مثل آب دوغ‌خیار که گرمی مزاج را تعدیل می‌کند، بسیار مناسب است.

 

مزاج سرد
معمولا افـراد با مـزاج سـرد و تر، انـدام درشت و چـاقی همـراه با چـربی دارند. زیـاده روی در مصـرف خوراکی‌هایی مثل خیـار، ماست و دوغ باعث مشکلاتی مثل خواب آلودگی برای آن‌ها می‌شود.خوردن سردی برای سردمزاج‌ها ، ممکن است حافظه را ضعیف کند و به مشکلات گوارشی و نفخ منجر شود. معمولا افراد سرد مزاج تمایل بیشتری به خوراکی‌های گرم دارند.

 

سرد و تر؛ بلغم
بلغمی‌ها در فصل تابستان حال عمومی بهتری دارند و در فصل زمستان بیشتر به سرماخوردگی مبتلا می‌شوند. در بین سرد مزاج‌ها، سرد و ترها خونسردترند و دیرتر عصبانی می‌شوند.

 

سرد و خشک‌ها؛ سوداوی
مهم ترین ویـژگـی سـوداوی‌ها ، ایـن است که خاطـرات نامطلوب، بیشتـر در حافظه شان می‌ماند. افراد حسـاس و زودرنجی که در فصل پاییز، مشکلات خلق و خویی عمیقی مثل افسردگی، سراغشان را می‌گیرد. در زمستان هم معمولا دچار مشکلات پوستی می‌شوند. مناسب ترین فصـل برای افـرادی با مزاج سرد و خشک، بهار است. حذف غذاهای سـودازا برای این گـروه اهمیت زیـادی دارد به ویـژه در پاییـز. گل گاوزبـان، استوقودوس و خاکشیر، هم خشکی پوست را کم می‌کند و هم خلق و خو را بهبود می‌بخشد، زیرا خشکی مزاج بر خلق و خو تاثیر زیادی دارد.