صفحه اصلی > فهرست گیاهان دارویی > مقاله > 

نام گیاه :   آویشن

کد کالا :  

داروهای مرتبط :  

آویشن شیــرازی

سرشاخه‌های گلدار خشک شدۀ گیاه Zatari a multiflora Bioss از خانوادۀ نعناع Labiatae است که حداقل واجد 6/0 درصد اسانس (حجم/وزن) می‌باشد (3ـ1).

لاتین: Zataria multiflora Bioss

فارسی: آفشن، آبشن شیراز، آویشم، آویشن شیرازی، آویشن برگ پهن، ازکند.

انگلیسی: Saatar

ریخت شناسی: گیاهی بوته‌ای و دارای ساقه‌های متعدد، نازک، سخت و بسیار منشعب بوده، به ارتفاع 40 تا 80 سانتیمتر، گردینه‌پوش، سبز متمایل به سفید و معطر است. برگ آن کوتاه دارای دمبرگ کوتاه، مدور یا بیضی شکل با طول و عرض 7-5 میلیمتر، در قاعده مقطع تا تقریباً قلبی شکل و در انتها مدور و نوکچه‌دار است. گلهای آن سفید و کوچک گویچه‌ای، بسیار متراکم و واقع در گل آذین‌های باریک تسبیح مانند، ساده و براکته‌های پهن دراز است. کاسۀ گل غشائی کوتاه به طول 2 میلیمتر، 5 پهلو و در زاویه‌ها مژکدار، دارای دندانه‌های مثلثی کوتاه می‌باشد. پرچم‌ها 4 عدد و دو به دو مساوی است. جام گل سفید و اندکی طویلتر از کاسۀ گل می‌باشد (4 و 3).

اندام داروئی: برگها و گلهای گیاه اندام داروئی آن را تشکیل می‌دهد (5).

زمان جمع‌آوری: سرشاخه‌های هوائی گیاه بر حسب زمان گلدهی از اوایل خردادماه تا اواخر مهرماه از نقاط مختلف برداشت می‌شود.

دامنۀ انتشار: انتشار عمومی این گیاه در ایران، افغانستان و پاکستان است.

در ایران: اصفهان ـ لرستان (شهبازان) ـ خوزستان (شمال شرقی دزفول) ـ فارس (فیروزآباد، کوه سیوند، کوه موز موج نزدیک بوشهر و لار) ـ کرمان ـ بلوچستان ـ خراسان و یزد گزارش شده است (4).

مواد متشکله: سرشاخه‌های هوائی آویشن شیرازی حداقل 6/0 درصد اسانس، اسیدهای چرب، الئانولیک اسید، بتاسیتوسترول و بتولین دارد. اسانس گیاه حاوی 69 درصد فنل و غالباً کارواکرول (Carvacrol) بوده و جزء اصلی ترکیبات غیرفنلی آن پاراسیمن (P-cymene) می‌باشد (6 و 1). ترکیبات عمدۀ موجود در اسانس گیاه ایرانی، کارواکرول و تیمول (Thymol) و پس از این‌دو لینالول (Linalool) و پاراسیمن می‌باشد که به ترتیب 29/61، 18/25، 96/1، 90/1 درصد از اسانس حاصل از نمونۀ خشک گیاه را تشکیل می‌دهد (5). کارواکرول جزء اصلی اسانس آویشن و مرزنجوش است که اثرات ضد باکتریائی و ضد قارچی آن روی میکروارگانیزم‌های مختلف به اثبات رسیده است (13 و 12). Ultee etal اثرات ضد میکروبی کارواکرول را روی B.cereus نشان داده است. ترکیبات هیدروفوبیکی نظیر کارواکرول بر روی غشاهای زیستی میکروارگانیزم‌ها تأثیر می‌گذارند (14).

موارد استعمال: از آویشن شیرازی به عنوان ضد نفخ استفاده می‌شود و همچنین به صورت بخور در رفع علائم سرماخوردگی مصرف دارد و یک ضدعفونی‌کنندۀ عالی ریوی است و برای تمامی عفونت‌های تنفسی مفید بوده و در مقابله با عفونت‌های دهان و گلو بسیار مؤثر می‌باشد. از برگهای این گیاه بعنوان چاشنی نیز استفاده می‌شود و همانند بسیاری از روغن‌های فرار تهیه شده از گیاهان مورد استفاده در آشپزی، قادر است فاسد شدن گوشت را به تعویق بیندازد و بویژه در آب و هوای گرم قبل از منجمد کردن غذاها بویژه گوشت، می‌توان آویشن را به ظروف محتوی غذای پخته شده افزود تا از فاسد شدن آنها جلوگیری کند. اسانس آویشن تکثیر باکتریها را کنترل و محیط کشت را به مدت 3 روز از آلودگی حفظ می‌کند (8 و 7 و 2).

عوارض جانبی: تیمول درماتیت ایجاد می‌کند و چنانچه در خمیردندانها بکار رود التهاب زبان (Glossitis) و لبها (Chelitis) را موجب می‌شود (7).

موارد استعمال از دیدگاه طب سنتی: در طب گذشته از آویشن بعنوان تسکین‌دهندۀ درد مفاصل، ضد نفخ و در رفع سرماخوردگی‌ها استفاده می‌شده است. آویشن ضدعفونی‌کنندۀ روده‌هاست و در رفع عفونت‌های دستگاه گوارش ارزشمند بوده و قادر به دفع کرم‌های روده‌ای و انواع کرم‌های گرد، نخی و پهن می‌باشد (2).

آثار فارماکولوژی: اثرات ضد دردی این گیاه بر روی موش سوری بررسی و مشخص شده است که بر روی دردهای مزمن مؤثر می‌باشد (5). آویشن دارای اثرات ضد اسپاسم بر روی عضلات صاف می‌باشد که از این خاصیت اسانس در درمان IBS (سندرم رودۀ تحریک‌پذیر) استفاده شده است. همچنین این گیاه دارای اثرات ضد سرفه می‌باشد. سرفه بازدم انفجاری است که اگر بیش از حد وجود داشته باشد آزاردهنده است که از این خاصیت در درمان سرفه (توسیوین) استفاده شده است. تیمول و کارواکرول که جزء اصلی اسانس را تشکیل می‌دهند دارای اثرات ضد میکروبی خوبی هستند (10 و9). آویشن یک محرک خوب گوارشی است و برای افراد مبتلا به مشکلات سیستم گوارشی و در دوران نقاهت بیماریها مفید است. آویشن ضدعفونی‌کنندۀ دستگاه ادراری است و در تمامی عفونت‌های کلیه، مثانه یا دستگاه ادراری مفید بوده و از آنجائی که یک مدر محسوب می‌شود اثر آویشن را دوچندان می‌کند (2).

مــراجع:

1. Gupta. G.S., Gupta. N.L., "Constituents of Zataria multiflora. Phytochemistry.1972;11(1), 455.

2. زرگری. ع. گیاهان داروئی. تهران: انتشارات دانشگاه 1375 ـ ج4 ـ 9ـ51.

3. قهرمان1. فلور ایران، تهران. مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، 1367. ج11.

4. Rechinger KH. Flora Iranica. Graz: Akademisch Druck-u. Verlagsantalt. 1982, 150:552.

5. جاویدنیا، ک: شناسائی ترکیبات موجود در اسانس گیاهان شیرازی، کاکوتی و گونه‌ای بابونه و اثرات ضد میکروبی آنها، استفاده از روش الکترواسپری ـ طیف‌سنجی جرمی در بررسی ترکیبات گروه نیترو ]پایان‌نامه Ph.D شیمی داروئی[ تهران: دانشگاه علوم پزشکی 1376.

6. Farooq MO, Gupta GS, Essential oil of Zataria multiflora. Perfumery Essential oil Record, 1954; 45:287-9.

7. Duke JA. CRC. Handbook of medicinal Herbs. florida: CRC Press, 1989; 483-4, 567.

8. امین غ، گیاهان داروئی سنتی ایران، تهران. انتشارات معاونت پژوهشی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، 1370 (ج1): 40.

9. Katayama. T., Nagai. I., Chemical significance of volatile components of specie from the food preservative viewpoint IV: Structure and antibacterial activity of some terpens: Nippon: Suisan caktalli. 1960, 26: 29-32.

10. Viollon C, Chaumont J.P.Antifungal properties of essential oil and their main components upon Cryptococcus neoformans Mycopathologia, 1994, 52: 128, 151-3.

11. آئینه‌چی، یعقوب، مفردات پزشکی و گیاهان داروئی ایران. مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران. 1365: 324.

12. Joven, B.J.et al, (1994), Factors that intract with the antibacterial action of thyme essential oil and its active constituents. J. Appl. Bacteriol. 76: 626-631.

13. Kim. J. M. et al (1995). Antibacterial activity of carvacrol, citral, geraniol, against salmonella typhimorium in culture medium and fish cubes. J. food. Sci. 60: 1346-1374.

14. Ultee. A., Kets. E. P. W. and E. J. Smid. (1999). Mechanisms of action of carvacrol on food borne pathogen Bacillus cereus. Applied and environmental microbiology. 65(10): 4606-10.


مقاله مرتبط با آویشن

خلاصه


بازگشت نسخه قابل چاپ