صفحه اصلی > بایگانی مقالات علمی > نمایش مقالات > 

ارسال به دیگران | نسخه قابل چاپ | بايگانی مقالات

ژل ضد میکروب باریج و خواص اسانس های بکار رفته در آن
منبع : بخش میکروبیولوژی
تاریخ :13/08/1388


خلاصه :بهترین روش پیشگیری از عفونت و انتقال میکروبها شستشوی مرتب دستها می‏باشد. مناسب ترین ماده برای شستشو، ماده ای است که در کوتاهترین زمان، با کمترین تحریک پوستی، موجب از بین رفتن آلودگی‏های دست شود. معمولا برای کاهش و جلوگیری از انتقال فلور گذرای پوست از روش‏های مختلفی استفاده می‏گردد.


ژل ضد میکروب باریج و خواص اسانس های بکار رفته در آن

محدثه محبوبی - پژوهشگر واحد تحقیق و توسعه باریج اسانس


پوست اولین سد فیزیکی بدن، در مقابل نفوذ پاتوژن‏های بیماریزا می‏َباشد. بعلت خشک بودن سطح پوست، معمولا رشد میکروارگانیسمها محدود می‏گردد. نواحی سطحی ‏تر پوست، معمولا“ دارای تعداد زیادی فلور نرمال می باشد. باکتری‏های نرمال پوست با متابولیزه کردن اسیدهای چرب، در حفظ تعادل اکولوژیکی پوست اهمیت دارند. بهم خوردن تعادل فلور میکروبی پوست بخصوص کف دست، منجر به بروز بیماری‏های عفونی متعددی می‏گردد.

بهترین روش پیشگیری از عفونت و انتقال میکروبها شستشوی مرتب دستها می‏باشد. مناسب ترین ماده برای شستشو، ماده ای است که در کوتاهترین زمان، با کمترین تحریک پوستی، موجب از بین رفتن آلودگی‏های دست شود. معمولا برای کاهش و جلوگیری از انتقال فلور گذرای پوست از روش‏های مختلفی استفاده می‏گردد.

فلور گذرا (Transient flora) فلوری است که در لایه ‏های سطحی پوست مستقر می‏شود و با روشهای شستشوی معمول به راحتی از بین می‏رود. اما فلور مقیم (Resident flora) فلوری است که در لایه های عمیق تر پوست مستقر می‏شود و به راحتی با روشهای شستشوی معمول حذف نمی‏گردد. این روش‏ها عبارتند از شستشوی دست Hand washing)) جهت برداشتن فیزیکی آلودگی و فلور گذرای دست با استفاده از صابونهای معمولی؛ ضدعفونی دست (Hand Antisepsis) جهت زدودن و تخریب فلورای گذرای پوست و مهار فلور مقیم با مواد آنتی باکتریال موضعی مانند کلروهگزیدین؛ مالیدن مواد ضدعفونی کننده به پوست (Antiseptic Hand Rubbing) به منظور کاهش شمارش میکروبی دست یا مالیدن مواد آنتی باکتریال موضعی مانند الکل Surgical hand scrubbing زدودن و تخریب فلور گذرا و کاهش فلور مقیم پوست با استفاده از مواد آنتی باکتریال وسیع الطیف با اثربخشی سریع و غیر محرک با اثر ماندگاری طولانی مثل بتادین.

در راستای اهداف والای شرکت داروسازی باریج اسانس در جهت خدمت به سلامت انسان‏ها و به منظور مبارزه با عفونت‏های میکروبی در جامعه و از آن جایی‏که دست مهمترین راه انتقال عفونت به بدن می‏باشد؛ ژل ضدمیکروب باریج با منشاء گیاهی از اسانس‏های لیموترش، ژرانیوم، اکالیپتوس تولید و به بازار عرضه گردید. از این ژل در مسافرتهای برون شهری یا شرایطی که امکان شستشوی دستها با آب بهداشتی وجود ندارد قابل استفاده است. نتایج تحقیقات و مطالعات میکروبی نشان می دهد که این ژل می‏تواند کارایی لازم را جهت کاهش بار میکروبی دست داشته باشد.

خواص هریک از اسانس‏های به کار رفته در این فرمول به شرح ذیل است.

اسانس شمعدانی عطری یا ژرانیوم (Pelargonium graveolens) رایحه‏ ای شبیه به اسانس گل سرخ دارد. از مهمترین اسانس‏های موجود در صنعت عطر‏سازی، تولید پمادها و فرآورده‏های آرایشی و زیبائی، صابون می‏باشد. اسانس شمعدانی عطری از نظر درمانی دارای اثر ضد‏عفونی‌کننده است. به خاطر رایحۀ دلپذیر، اثرات قابض، ضد عفونی‌کنندگی و متعادل کننده تولید سبوم، از شمعدانی عطری در فرآورده‌های مراقبت از پوست استفاده می‌شود. شمعدانی عطری برای پوست‌هائی که بیش از حد خشک یا چرب هستند یا پوست‌های خشک دارای نقاط چرب، ارزشمند است. اسانس شمعدانی عطری و ترکیبات اصلی آن ژرانیول و سیترونلول، فعالیت ضدقارچی بسیار خوبی در مقابل ایزوله‏ های بالینی کاندیدا آلبیکانس دارند. ژرانیول رشد کاندیدا آلبیکانس و ساکارومایسیس سروزیه را مهار می‏کند. ژرانیول سرعت انتقال پتاسیم را به خارج سلول القا می‏کند و میزان سیالیت غشای کاندیدا آلبیکانس را افزایش می‏دهد. فعالیت ضدباکتریایی اسانس شمعدانی عطری به روش تماس مستقیم و تماس با بخار در مقابل سویه ‏های باکتریایی حساس و مقاوم به آنتی بیوتیک نظیر انتروکوک‏ های مقاوم به وانکومایسین، اسینتوباکتر بومانی، کلستریدیوم دیفیسیل نشان داد که بخارات اسانس از رشد باکتری‏ های حساس و مقاوم در شرایط آزمایشگاه جلوگیری نمود. اسانس شمعدانی عطری دارای اثر قارچ کشی مطلق در مقابل سویه ‏های توکسیژنیک آسپرژیلوس فلاووس است و از تولید آفلاتوکسین B ممانعت می‏کند. اسانس شمعدانی عطری به عنوان اولین ترکیب ضدمیکروبی جدید با منشاء گیاهی و به عنوان مهار کننده تولید آفلاتوکسین B معرفی گردیده است. همچنین دارای اثر ضد قارچی روی تریکودرما ویریده، پنی سیلیوم گریزوژنوم می‏باشد. شمعدانی عطری در فاز بخار موثرترین ترکیب اسانسی بر ایزوله ‏های مقاوم به متی سیلین می‏باشد. ترکیب شمعدانی عطری بر ایزوله‏ های حساس به متی سیلین موثر است. اسانس شمعدانی عطری و ترکیبات اصلی آن خصوصا به خاطر حضور الکل‏ها در آن به عنوان یک ترکیب ضد باکتری خوب عمل می‏کنند. اسانس در برابر تغییرات pH بسیار پایدار است در حالی که فعالیت ضدمیکروبی ترکیبات فنلی نظیر تیمول و کارواکرول با افزایش میزان pH تاثیر می‏پذیرد. اسانس برگ شمعدانی عطری اثر ضد میکروبی خوبی در مقابل باکتری ‏های گرم مثبت نظیر استافیلوکوکوس اورئوس، پروتئوس ولگاریس، باسیلوس سرئوس و استافیلوکوکوس اپیدرمایدیس، استرپتوکوکوس پنومونیا، اشیریشیاکلی، کلبسیلا پنومونیه، پروتئوس میرابیلیس، پسودوموناس آئروجینوزا و هموفیلوس آنفلونزا می‏باشد.

لیموترش با نام علمی Citrus aurantifolia از خانواده روتاسه اثر عمیقی روی سلامت سلول‏های پوست از آن جمله جلوگیری از ظهور تغییرات سلولی در جهت سرطانی شدن و همچنین تاخیر پیری سلول‏ها می‏باشد. همچنین دارای اثرات خنک کنندگی بر روی پوست می‏باشد. اسانس لیمو دارای خاصیت ضدانگل روی کرم های گرد و نخودی از طبقه نماتودها می‏باشد. بوی مطبوع اسانس لیموترش، به وجود سیترال مربوط است. این اسانس دارای اثر ضدباکتریایی خوبی در مقابل جنس‏های باسیلوس، استافیلوکوکوس اورئوس، اشریشیاکلی، گونه ‏های سالمونلا، مایکوباکتریوم توبرکلوزیس می‏باشد. دارای طیف وسیعی از فعالیت ضدمیکروبی در مقابل باکتری‏ها، قارچ‏ها و مخمرهاست. اسانس لیمو خصوصیت آنتی سپتیکی خوبی دارد. از شیره تازه این گیاه در طب سنتی برای ضدعفونی آب‏های آلوده استفاده می‏شود و اسانس لیمو می‏تواند باکتری مننژیت را در 15 دقیقه و باسیل حصبه را در یک ساعت، استافیلوکوکوس اورئوس را در دو ساعت و باکتری‏های پنوموکوک را در 3 ساعت بکشد. محلول 2% آن باکتری‏های دیفتروئید را در 20 دقیقه می‏کشد و باسیل‏های سل را غیرفعال می‏کند. اسانس لیمو بر باکتری‏های استافیلوکوکوس اورئوس مقاوم به متی‏سیلین موثر است و دارای اثر ضدالتهابی، ضدویروسی بویژه در مقابل ویروس زگیل و هرپس سیمپلکس تیپ 1 و 2 می‏باشد. لیمونن به عنوان جزء اصلی اسانس لیمو از رشد و تکثیر HIV-1 ممانعت می‏کند.

اسانس اکالیپتوس از گیاه Eucalyptus globulus دارای اثر ضدمیکروبی در مقابل استرپتوکوکوس پیوژنز، استرپتوکوکوس پنومونیا، استرپتوکوکوس آگالاکتیه، استافیلوکوکوس اورئوس، هموفیلوس آنفلوآنزا، هموفیلوس پارا آنفلوآنزا، کلبسیلا پنومونیا و دارای اثر ضدویروسی در مقابل ویروس تبخال، ویروس آبله مرغان، ویروس Mumps، آدنوویروس‏ها، ویروس آنفلوآنزا، سایر ویروس‏های سرماخوردگی می‏باشد. این اسانس نقش بسیار مهمی در حذف ایزوله ‏های مقاوم به متی‏سیلین استافیلوکوکوس اورئوس دارد.

تحقیقات اخیر نشان داده شده است که سویه ‏های کلبسیلا، پروتئوس، پسودوموناس، اشیریشیاکلی و استافیلوکوکوس اورئوس مقاوم به ترکیبات ضدمیکروبی تجاری (توبرامایسین، جنتامایسین، آمیکاسین، سیپروفلوکساسین، کلرامفنیکل و سفوتاکسیم) بوسیله این اسانس که حاوی 63% 1،8-سینئول می‏باشد، مهار می‏شوند. اسانس اکالیپتوس دارای اثر ضدانگلی، ضدمایتی و کنه کشی می‏باشد. در طب سنتی در استعمال خارج، از اکالیپتوس به خاطر اثرات قابض و ضدمیکروبی آن به صورت لوسیون و پانسمان در بهبود زخم‏ها و شستشوی حفره ‏های چرکین بدن استفاده می‏شده است.

اسانس‏های گیاهی به کار رفته در این فرمول دارای اثر ضد میکروبی خوبی در مقابل باکتری‏ها، ویروس‏ها، قارچ‏ها و انگل‏ها می‏باشند. مطالعات آزمایشگاهی نشان داده است که این ژل توانسته است در فاصله زمانی 15 ثانیه 99.9 درصد از انواع میکروب‏ها را به مانند ژل‏های شیمیایی از بین ببرد. همچنین قدرت نفوذ اسانس‏های گیاهی در پوست 100 بار بیشتر از آب و 1000 بار قوی تر از محلول‏های نمکی می‏باشد. بنابراین این ژل احتمالا قادر به از بین بردن میکروارگانیسم ‏هایی که در لایه ‏های عمقی تر پوست وجود دارند، نیز می‏باشد.